İlk Okuma Yazma Özel Ders
1. sınıf velisi olmak, bekleme sanatını öğrenmektir. Sınıftaki bir çocuk kasımda okumaya başlar, bir başkası şubatta. İkisi de normaldir, ama bekleyen veli için bu süre çok uzun geçer. En sık duyduğum cümle şu: “Arkadaşları okuyor, benim çocuğum hâlâ okuyamıyor.”
İlkokul 1, 2, 3 ve 4. sınıfları okuttum ve iki kez 1. sınıf öğretmenliği yaptım. Yani bu süreci sınıfın içinden, otuz çocuğun aynı anda farklı hızlarda ilerlediği ortamdan gördüm. Birebir çalışmada avantaj şu: çocuğu sınıfın ortalamasına yetiştirmeye çalışmak zorunda değiliz, kendi hızında ama boşluk bırakmadan ilerletebiliyoruz.
İlk Okuma Yazma Neden Bir “Süreç” Dersidir?
İlk okuma yazma, konu anlatılıp geçilen bir ders değil, basamakları birbirine bağlı bir süreçtir. Bu süreçte çocuğun ara vermeden devam etmesi gerekir. İki hafta ara verilen bir okuma yazma çalışması, kaldığı yerden değil biraz gerisinden devam eder. Bu yüzden bu dersi düzenli bir program içinde yürütüyoruz.
Sürecin bir de duygusal tarafı var: ilk heceyi, ilk kelimeyi okuyan çocukta “başarabiliyorum” duygusu oluşur. Bu duygu, o çocuğun bütün okul hayatına yayılır. Tersi de doğrudur; okumaya geçişte kendini başarısız hisseden çocuk bu yükü yıllarca taşır. Bu dersin asıl işi harf öğretmek değil, o duyguyu doğru kurmaktır.
Okuma Yazma Süreci: Üç Basamak
a) Sesi hissetme, tanıma ve ayırt etme. Harften önce ses gelir. Çocuk “a” harfini görmeden önce “a” sesini kelimenin başında, ortasında, sonunda duyabilmelidir. Bu basamak atlanırsa okuma sonradan hep zorlanarak yapılır.
b) Harfi okuma ve yazma. Bu aşama 5 ses grubu sırasına göre yürütülür:
- 1. ses grubu: E L A K İ N
- 2. ses grubu: O M U T Ü Y
- 3. ses grubu: Ö R I D S B
- 4. ses grubu: Z Ç G Ş C P
- 5. ses grubu: H V Ğ F J
Bu sıralama keyfî değil: ilk grubun harfleriyle daha ilk haftalarda anlamlı hece ve kelime kurulabiliyor, çocuk hemen bir şey okuyabildiğini görüyor. Velilerin merak ettiği “neden hâlâ bütün harfleri öğretmiyorsunuz” sorusunun cevabı burada.
c) Harflerden hece, hecelerden kelime, kelimelerden cümle oluşturma. Bu basamakta çocuk okuduğunu anlamaya da başlar. Hece okuyup cümleye geçemeyen öğrenci genellikle bu geçişte destek almamış öğrencidir.
Kullandığımız Kaynaklar ve Ödevlendirme
Sesi hissetme ve ayırt etme basamağında z-kitap içerikleri ve akıllı tahta uygulamalarından yararlanıyorum. Birçok kaynak taranarak hazırlanan özgün PDF çalışmalar haftalık ödev olarak öğrenciye veriliyor. Bunların yanında Çalışkan Yayınları’ndan Naz ile Ayaz, Final Yayınları’ndan Neşeli Vagonlar ve çeşitli yardımcı kaynaklar kullanılıyor.
Ödev konusunda tutumum şu: ilkokul 1. sınıfta ödev, çalışma alışkanlığı kurmak içindir, miktar için değil. Her gün yapılan kısa bir çalışma, hafta sonu doldurulan on sayfadan kıyaslanamayacak kadar verimlidir.
Ders Düzeni: 25 Saatlik Paket
İlk okuma yazma dersi paket ders olarak veriliyor. Toplam 25 ders saatinden oluşur ve bir ders saati 40+40 = 80 dakikadır (toplam 2.000 dakika ders). Bunun paket olmasının sebebi yukarıda anlattığım süreklilik: okuma yazma, ders ders satın alınıp araya boşluk girdiğinde verim kaybeden bir çalışmadır. Baştan sona bir program olarak kurulduğunda hem çocuk hem veli nerede olduğunu biliyor.
Dersler öğrencinin evinde, Güneşli Nurol Park’taki ofisimizde veya çocuğun kendisini rahat hissettiği bir mekânda işlenebiliyor. Bu yaş grubunda yüz yüze dersi tercih ediyorum; kalemin nasıl tutulduğunu, defterin nasıl kullanıldığını ve çocuğun elini görmek gerekiyor.
Yetişkin Okuma Yazma
Okuma yazma dersini sadece 1. sınıf öğrencilerine vermiyoruz; yetişkin okuma yazma talepleri de bu kapsamda değerlendiriliyor. Yetişkinle çalışmak çocukla çalışmaktan farklıdır: motivasyon zaten vardır, güçlük çoğunlukla utanma duygusundadır. Bu çalışmalarda ders tamamen bire bir ve gizlilik içinde yürütülür.
Veli Evde Ne Yapabilir?
- Karşılaştırma yapmayın. “Ayşe okumaya başlamış” cümlesi çocuğu hızlandırmıyor, sadece kaygılandırıyor.
- Her gün kısa çalışın. 15-20 dakika, her gün. Bu derste süreklilik miktardan önemlidir.
- Sesle oynayın. “Bakalım ‘k’ sesiyle başlayan kaç şey bulabiliriz?” oyunu, masada yapılan çalışmadan daha verimli olabiliyor.
- Yanlış okuduğunda hemen düzeltmeyin. Cümleyi bitirmesini bekleyin; çoğu zaman kendisi fark edip düzeltiyor ve bu daha kalıcı oluyor.
- Ona kitap okumaya devam edin. Çocuk okumaya başladı diye siz okumayı bırakmayın; dinlediği metnin seviyesi kendi okuduğundan yüksek olmalı.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğum 1. sınıfın ortasında hâlâ okuyamıyor, geç mi kaldı?
Hayır. Sınıf içinde okumaya geçiş kasım ile şubat arasına yayılır ve bu aralık normaldir. Endişe edilmesi gereken durum gecikme değil, çocuğun süreçte hiç ilerlememesi ya da denemeyi bırakmasıdır.
Ses grupları neden bu sırada öğretiliyor?
Çünkü ilk gruptaki harflerle (E L A K İ N) daha ilk haftalarda anlamlı hece ve kelime kurulabiliyor. Çocuk kısa sürede bir şeyler okuyabildiğini görünce süreç kolaylaşıyor.
Okuma yazma dersi kaç ders sürüyor?
Paket 25 ders saatinden oluşuyor; bir ders saati 40+40 = 80 dakika. Öğrencinin ilerleme hızına göre program içinde ayarlama yapılabiliyor.
Bu dersi online yapıyor musunuz?
Bu yaş grubunda yüz yüze dersi tercih ediyorum. Kalem tutuşu, defter kullanımı ve çocuğun eli ekrandan yeterince görülemiyor. Yüz yüze dersin hiç mümkün olmadığı durumlarda konuşabiliriz.
Yetişkinlere de okuma yazma öğretiyor musunuz?
Evet. Yetişkin okuma yazma dersleri bire bir ve gizlilik içinde yürütülüyor.
Ders Talebi
Çocuğunuzun hangi aşamada olduğunu yazarsanız (sesleri tanıyor mu, hece okuyabiliyor mu) nereden başlayacağımızı söyleyebilirim. Başvuru formunu doldurabilir ya da iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Süreç sonrasında Türkçe ve matematik derslerine geçiş yapan öğrencilerimiz oluyor. Ücret bilgisi için birebir ders sayfamıza bakabilirsiniz.
